Γιατί ο κρυπτονομισματικός τομέας της Αφρικής εισέρχεται στην εποχή του 'πλήρωσε τον γαλατά'

Τους τελευταίους μήνες, έχω καλύψει startups όπως η Zerocard, η CoinCircuit και η Machankura, όλες λειτουργικά διαφορετικές, αλλά φιλοσοφικά προσπαθούν να κάνουν το ίδιο πράγμα: να ενσωματώσουν τα κρυπτονομίσματα στις καθημερινές δαπάνες. 

Η δημιουργία τέτοιων λύσεων είναι πολύ διαφορετική από το πρώτο κύμα αφρικανικών λύσεων κρυπτονομισμάτων. Στα πρώτα χρόνια της, οι πλατφόρμες συναλλαγών peer-to-peer (P2P) και τα υπεράκτια χρηματιστήρια αντιπροσώπευαν σημαντική δραστηριότητα στο οικοσύστημα κρυπτονομισμάτων της ηπείρου.

Είναι η πρώτη φορά που το κέντρο βάρους στα αφρικανικά κρυπτονομίσματα μετακινείται από τη διασυνοριακή arbitrage σε εγχώριες πληρωμές χαμηλής αξίας, θέτοντας ένα πιο πρακτικό ερώτημα: μπορεί αυτό να πληρώσει τον ιδιοκτήτη μου, τον οδηγό Uber μου ή τη γυναίκα στη γωνιαία οδό που μου πουλάει είδη παντοπωλείου;

Αυτή η αναζήτηση είναι αυτό που εννοώ με την εποχή 'πλήρωσε το γαλατά' της Αφρικής. 

Τα χρήματα έχουν πραγματική χρησιμότητα μόνο όταν διευθετούν μικρές, επαναλαμβανόμενες υποχρεώσεις· τον τεχνικό στην πόρτα, τους μισθούς της οικιακής βοήθειας και την επαναφόρτιση χρόνου ομιλίας που διατηρεί μια τηλεφωνική γραμμή ενεργή. 

Για το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας, ο τομέας κρυπτονομισμάτων της Αφρικής διέπρεψε στη μεταφορά αξίας μέσα από σύνορα και γύρω από ελέγχους κεφαλαίων, αλλά δυσκολεύτηκε να παραμείνει στο βρόχο όταν έφτανε ο λογαριασμός. 

Το νέο κύμα προϊόντων προσπαθεί να κρατήσει τα κρυπτονομίσματα κάτω από το καπό, ενώ κάνει το front-end να μοιάζει και να αισθάνεται σαν τα εργαλεία που οι άνθρωποι ήδη εμπιστεύονται: χρεωστικές κάρτες, τραπεζικές μεταφορές, μενού USSD.

Το πρώτο κεφάλαιο: κρατήστε, συναλλαγή, έξοδος

Η πρώιμη ιστορία κρυπτονομισμάτων της Αφρικής αισθάνεται οικεία. Νέοι Νιγηριανοί, Γκανέζοι, Κενυάτες και Νοτιοαφρικανοί ανακάλυψαν το Bitcoin και, αργότερα, stablecoins συνδεδεμένα με το δολάριο ως τρόπο να ξεφύγουν από τον πληθωρισμό, να αντισταθμίσουν τα τοπικά τους νομίσματα και να παρακάμψουν τις ελλείψεις συναλλάγματος (FX).

Τα χρηματιστήρια peer-to-peer (P2P) και οι ομάδες WhatsApp over-the-counter (OTC) άνθισαν, ειδικά αφού οι ρυθμιστικές αρχές σε ορισμένες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κένυας και της Νιγηρίας, αποθάρρυναν ή περιόρισαν τις τράπεζες από το να εξυπηρετούν επιχειρήσεις κρυπτονομισμάτων.

Ενώ η Υποσαχάρια Αφρική εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει ένα μέτριο μερίδιο των παγκόσμιων όγκων συναλλαγών κρυπτονομισμάτων, έως 205 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, μέρος αυτής της αξίας εξακολουθεί να υπάρχει εκτός της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας. 

Πολλοί νέοι εξακολουθούν να προτιμούν να αποταμιεύουν, να επενδύουν ή να κρατούν κρυπτονομίσματα μακροπρόθεσμα, να λαμβάνουν διασυνοριακές πληρωμές stablecoin ή να κερδοσκοπούν και να κερδίζουν από τις κινήσεις των τιμών. Μόνο λίγες χώρες, όπως η Αιθιοπία, καταγράφουν μικρές συναλλαγές λιανικής, αν και η κανονιστική κατάσταση στις περισσότερες χώρες εξακολουθεί να αναγνωρίζει τα κρυπτονομίσματα ως περιθωριακή τεχνολογία.

Οι χρήστες αγόρασαν USD Tether (USDT), ένα ψηφιακό νόμισμα συνδεδεμένο με το δολάριο, για να αποθηκεύσουν αξία, να λάβουν εισόδημα από ελεύθερη εργασία ή να πληρώσουν προμηθευτές στο εξωτερικό. Έκαναν γρήγορες συναλλαγές εντός και εκτός Bitcoin για γρήγορα κέρδη. Σε πολλές αγορές, τα κρυπτονομίσματα έγιναν ένα παράλληλο σύστημα δολαρίου για ανθρώπους αποκλεισμένους από το επίσημο.

Αλλά υπήρχε μια παγίδα: για να πληρώσουν δίδακτρα, ενοίκιο ή ηλεκτρικό ρεύμα, οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούσαν να πρέπει να ανταλλάσσουν τα κρυπτονομίσματά τους με τοπικά νομίσματα (off-ramp) για να ξοδέψουν. Αυτό έκανε τα κρυπτονομίσματα μια γέφυρα, όχι προορισμό. Το ταξίδι συνήθως τελείωνε σε έναν τοπικό τραπεζικό λογαριασμό, ένα πορτοφόλι κινητών χρημάτων ή έναν φάκελο με μετρητά. Ο έμπορος, ο ιδιοκτήτης, ο ταμίας του σούπερ μάρκετ στο τέλος της αλυσίδας παρέμεναν σταθερά στον κόσμο της naira, του cedi, του shilling ή του rand.

Τα νέα startups που αναδύονται τώρα θέλουν να τροφοδοτήσουν αυτή τη δραστηριότητα δαπανών τελευταίου μιλίου για να δώσουν χρησιμότητα πίσω από τα κρυπτονομίσματα.

Οι υποδομές: κάρτα, checkout, USSD

Πάρτε τη Zerocard, ένα startup με έδρα τη Λάγκος του οποίου όλη η υπόθεση είναι να κάνει το "ξόδεμα κρυπτονομισμάτων σαν μετρητά" να αισθάνεται συνηθισμένο στο σημείο πώλησης (PoS). Οι χρήστες επαναφορτίζουν ένα υπόλοιπο με stablecoins, συχνά USD Coin (USDC), ενώ η Zerocard χειρίζεται τη μετατροπή και τη συμμόρφωση ώστε οι έμποροι να βλέπουν μια κανονική συναλλαγή κάρτας στο PoS. Η κάρτα σαρώνει όπως οποιαδήποτε άλλη χρεωστική κάρτα· οι ασυνήθιστοι μηχανισμοί ζουν στη στοίβα πίσω από αυτήν, όπου μια έξυπνη σύμβαση escrow μετατρέπει το μέσο αυτόματα και οι πάροχοι ρευστότητας στο backend παρέχουν άμεση είσοδο και έξοδο από κρυπτονομίσματα σε fiat.

Η CoinCircuit, ένα από έναν όμιλο startups εστιασμένων στους εμπόρους, αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα από την άλλη πλευρά του πάγκου. Αντί να εκδίδει κάρτες, προσφέρει μια πύλη πληρωμών για επιχειρήσεις να αποδεχτούν κρυπτονομίσματα στο ταμείο και να διευθετούνται ακόμα σε τοπικό νόμισμα. Ένα εστιατόριο στη Λάγκος μπορεί να δείξει μια επιλογή "πληρώστε με κρυπτονομίσματα", αλλά όταν καθησυχάσει η σκόνη, η τραπεζική κατάσταση αντανακλά καταθέσεις σε naira.

Στη συνέχεια υπάρχει η Machankura, η οποία χρησιμοποιεί ένα κανάλι που είναι τόσο παλιό όσο οι κινητές τραπεζικές στην Αφρική: USSD. Οι χρήστες καλούν σύντομους κωδικούς σε τηλέφωνα χαρακτηριστικών, πλοηγούνται σε μενού κειμένου που μοιάζουν με έλεγχο χρόνου ομιλίας ή κινητών χρημάτων, και στο παρασκήνιο, το Bitcoin κινείται μέσω του Lightning Network.

Αυτά τα τρία startups λύνουν διαφορετικά κομμάτια του ίδιου παζλ. Η Zerocard είναι μια υποδομή κάρτας για αστικούς καταναλωτές που ήδη κατέχουν stablecoins. Η CoinCircuit είναι μια υποδομή εμπόρων για επιχειρήσεις που θέλουν να διευρύνουν τη βάση πελατών τους χωρίς να κληρονομήσουν τον κίνδυνο token. Η Machankura είναι μια υποδομή πρόσβασης, σέρνοντας κρυπτονομίσματα σε βασικά τηλέφωνα και ασταθή συνδεσιμότητα.

Αρκετές άλλες λύσεις χτίζουν τώρα γύρω από αυτή την υπόσχεση: ξοδέψτε κρυπτονομίσματα σαν μετρητά. 

Αφρικανικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των startups της Κένυας Tando και Kotani Pay, της Onboard Global που επωάστηκε από τη Nestcoin, και της MoneyBadger της Νότιας Αφρικής, στηρίζονται σε αυτή την υπόσχεση. Στη Νιγηρία, αρκετά άλλα startups, συμπεριλαμβανομένης της Roqqu και της Busha, σχεδιάζουν να λανσάρουν κάρτες κρυπτονομισμάτων που κάνουν το ξόδεμα κρυπτονομισμάτων και stablecoins να αισθάνεται σαν τη χρήση μιας καθημερινής χρεωστικής κάρτας.

Οι πάροχοι υποδομής, συμπεριλαμβανομένων των παρόχων ρευστότητας, των επεξεργαστών πληρωμών τραπεζικού επιπέδου και των παρόχων πορτοφολιών, επίσης εισέρχονται για να υποστηρίξουν αυτό το νέο κύμα ανάπτυξης για τον τομέα κρυπτονομισμάτων της Αφρικής. Μαζί, σχεδιάζουν ένα μέλλον όπου ένα υπόλοιπο κρυπτονομισμάτων μπορεί να πληρώσει για είδη παντοπωλείου, μια διαδρομή ταξί ή χρόνο ομιλίας απευθείας, αντί να κάνει μια παράκαμψη μέσω ενός μεσίτη, μιας πλατφόρμας off-ramp ή ενός γραφείου P2P.

Παρά την ορμή, παραμένει μια θεμελιώδης αβεβαιότητα: αν ο παραλήπτης στο τέλος της αλυσίδας συναλλαγών πραγματικά θέλει να λάβει κρυπτονομίσματα.

Γιατί το fiat εξακολουθεί να κάθεται στο τέλος της αλυσίδας

Για όλη τη συζήτηση περί "ξόδεμα κρυπτονομισμάτων σαν μετρητά", τα περισσότερα από αυτά τα προϊόντα εξακολουθούν να τερματίζουν σε fiat. Ο χρήστης της Zerocard ξοδεύει USDC, αλλά ο ταμίας στο σούπερ μάρκετ διευθετεί σε naira. 

Στη Νότια Αφρική, μία από τις πιο ανεπτυγμένες αγορές κρυπτονομισμάτων της ηπείρου, η υποδομή ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων ήδη εισχωρεί στις καθημερινές πληρωμές. Οι καταναλωτές χρησιμοποιούν εφαρμογές όπως το Luno Pay, το Binance Pay και το Zapper για να σαρώνουν κωδικούς γρήγορης απόκρισης (QR) και να πληρώνουν σε μεγάλους λιανοπωλητές, ενώ οι έμποροι λαμβάνουν rand.

Οι Νοτιοαφρικανοί ξόδεψαν πάνω από 2 εκατομμύρια R (112.000 δολάρια) μηνιαίως σε καθημερινά είδη μέσω του Luno Pay, της πύλης πληρωμών που λειτουργεί η εστιασμένη στην Αφρική εταιρεία κρυπτονομισμάτων Luno, το 2025. Ενώ το ποσό είναι ακόμα μικρό στο πλαίσιο της ευρύτερης αγοράς πληρωμών, είναι πραγματικός όγκος, που συμβαίνει σε ταμεία, όχι σε τραπέζια συναλλαγών. 

Οι πύλες πληρωμών κρυπτονομισμάτων κερδίζουν έλξη επειδή επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να πωλούν σε πελάτες πλούσιους σε κρυπτονομίσματα χωρίς να αγγίζουν ποτέ την κατηγορία περιουσιακών στοιχείων. Στη Νότια Αφρική, αρκετά καταστήματα Pick n Pay, ο γίγαντας λιανικής παντοπωλείων, έχουν ενσωματώσει πληρωμές κρυπτονομισμάτων από το 2022. Το Luno Pay επιτρέπει στους εμπόρους να αποδεχτούν πληρωμές κρυπτονομισμάτων, δίνοντας στους κατόχους έναν τρόπο να ξοδέψουν χωρίς πρώτα να μετατρέψουν σε τοπικά νομίσματα. 

Ωστόσο, ο λογιστής του καταστήματος εξακολουθεί να καταγράφει τα έσοδα σε rand, ακριβώς όπως οι ροές bitcoin της Machankura τελικά συναντούν τοπικά νομίσματα όταν οι άνθρωποι εξαργυρώνουν ή ορίζουν τιμές.

Αυτό δεν είναι σφάλμα. Είναι μια παραχώρηση στην πραγματικότητα: για λόγους νομισματικής πολιτικής και ελέγχου, τα κρυπτονομίσματα είναι απίθανο να τροφοδοτήσουν ποτέ τις καθημερινές πληρωμές από άκρη σε άκρη. Ακόμη και όπου μερικά από τα νέα προϊόντα αφήνουν τους εμπόρους να διευθετούνται απευθείας σε ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, αυτό θα παραμείνει κυρίως χαρακτηριστικό για τους crypto-natives, ενώ η ευρύτερη οικονομία συνεχίζει να εκκαθαρίζει σε fiat.

"Το πρόβλημα είναι ότι οι έμποροι δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτό το κρυπτονόμισμα ως μεταφορά αξίας", είπε ο Shalom Osiadi, διευθύνων σύμβουλος της Esca Finance, ενός fintech startup που βοηθά τις επιχειρήσεις να διαχειρίζονται τον κίνδυνο νομίσματος και να πραγματοποιούν διασυνοριακές πληρωμές. "Όταν ένας έμπορος έχει συλλέξει το USDC σας, δεν μπορεί να πάει στον προμηθευτή του και να τους πληρώσει USDC για να αγοράσει περισσότερα αγαθά για να στοκάρει τα ράφια τους. Πρέπει ακόμα να πάει σε fiat."

Το γενεακό χάσμα επίσης δεν βοηθά. Στη Νότια Αφρική, μόνο περίπου το 7% των κατόχων κρυπτονομισμάτων είναι ηλικίας 55 ετών ή μεγαλύτεροι, σύμφωνα με την παγκόσμια ερευνητική εταιρεία Triple A. Η συντριπτική πλειοψηφία των κατόχων—περίπου το 83% από αυτούς—κυμαίνεται μεταξύ 18 και 44, υπογραμμίζοντας πόσο στραβή είναι η εξοικείωση προς τους νεότερους ενήλικες. 

Οι μεγαλύτεροι ιδιοκτήτες καταστημάτων, ιδιοκτήτες και διευθυντές χρηματοοικονομικών που κάθονται στην άλλη άκρη των συναλλαγών είναι λιγότερο πιθανό να έχουν κρατήσει κρυπτονομίσματα απευθείας, λιγότερο πιθανό να το εμπιστεύονται και πιο πιθανό να επιμένουν σε τοπικό νόμισμα.

Αυτή η ασυμμετρία αναγκάζει τους φορείς εκμετάλλευσης να σχεδιάσουν για δύο εκλογικά σώματα ταυτόχρονα. 

Από τη μία πλευρά είναι οι "ιθαγενείς"—απομακρυσμένοι εργαζόμενοι που πληρώνονται σε stablecoins, traders άνετοι με χρηματιστήρια κρυπτονομισμάτων και χρήστες power on-chain—που θέλουν να ξοδέψουν τα υπόλοιπά τους χωρίς συνεχώς off-ramping. 

Από την άλλη πλευρά είναι οι "μη ιθαγενείς"—ο γαλατάς, ο ιδιοκτήτης ή ο ταμίας του σούπερ μάρκετ—που θέλουν να δουν υπόλοιπα σε naira ή rand, να τα συμφιλιώσουν σε υπάρχον λογισμικό και να καταθέσουν φόρους προστιθέμενης αξίας (VAT) με τον συνηθισμένο τρόπο.

Οι έμποροι παραμένουν συντριπτικά fiat-native. Το ενοίκιο, οι μισθοί, οι φόροι και τα τιμολόγια προμηθευτών τους φτάνουν σε τοπικό νόμισμα. Οι λογιστές τους δεν θέλουν να παρακολουθούν την έκθεση σε ασταθή ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. 

Η έλξη αυτών των νέων υποδομών, για πολλούς εμπόρους, είναι ακριβώς ότι διαμεσολαβούν μακριά τα κρυπτονομίσματα. Οι εταιρείες κρυπτονομισμάτων που χτίζουν γύρω από την υπόσχεση 'ξοδέψτε κρυπτονομίσματα σαν μετρητά' εξακολουθούν να είναι επιφυλακτικές για το να συναντήσουν κάθε πλευρά της αλυσίδας αξίας εκεί που είναι.

Κανονισμός και κόστος φέρνοντας κρυπτονομίσματα στις καθημερινές πληρωμές

Για όλη την υπόσχεση που κατέχει, η φιλοδοξία 'πλήρωσε το γαλατά' των εταιρειών κρυπτονομισμάτων συναντά αρκετούς περιορισμούς.

Από τη ρυθμιστική πλευρά, οι αφρικανικές χώρες εξακολουθούν να εξακριβώνουν πού ταιριάζει το κρυπτονόμισμα, ειδικά όταν αγγίζει τις καθημερινές πληρωμές. 

Οι μεταβολές πολιτικής αναγκάζουν τους φορείς εκμετάλλευσης να επαναδιαπραγματεύονται συνεχώς σχέσεις με τράπεζες, εκδότες καρτών και επεξεργαστές πληρωμών, και η έλλειψη σαφών κανόνων για το πώς οι εταιρείες εικονικών περιουσιακών στοιχείων μπορούν να συνδεθούν σε παραδοσιακές υποδομές μπορεί να σταματήσει ενσωματώσεις, να τρομάξει εταίρους ή ακόμη και να κλείσει προϊόντα όλη τη νύχτα. 

Όσο πιο κοντά φτάνει ένα προϊόν στις καθημερινές συναλλαγές, τόσο περισσότερο αρχίζει να μοιάζει με χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, με όλες τις υποχρεώσεις αδειοδότησης, κεφαλαίου και συμμόρφωσης που συνεπάγεται.

Υποκείμενη σε όλα αυτά είναι μια βαθύτερη ένταση σχετικά με τον νομισματικό έλεγχο. Οι κεντρικές τράπεζες βασίζονται στο να είναι το σημείο στραγγαλισμού για τη δημιουργία και την κίνηση χρημάτων, χρησιμοποιώντας εργαλεία όπως τα επιτόκια, τις απαιτήσεις αποθεματικών και τους ελέγχους κεφαλαίων για να κατευθύνουν τον πληθωρισμό, την πίστωση και τις ροές FX. 

Για να συνδεθεί το κρυπτονόμισμα στη mainstream χρηματοδότηση σε κλίμακα, οι περισσότεροι μισθοί, αποταμιεύσεις και καθημερινές πληρωμές θα πρέπει να περάσουν μέσω τραπεζών ή στενά εποπτευόμενων σχημάτων πληρωμών, όπου οι ροές μπορούν να παρακολουθούνται για συμμόρφωση, να φορολογούνται και, αν είναι απαραίτητο, να παγώνουν ή να ανακατευθύνονται σύμφωνα με τους υπάρχοντες κανόνες. 

Αυτός είναι ο λόγος που το κρυπτονόμισμα βρίσκει περισσότερο χώρο στις άκρες παρά στον πυρήνα. Οι διασυνοριακές πληρωμές είναι εύκολος στόχος επειδή είναι αργές, ακριβές και ήδη δρομολογούνται μέσω μακρών αλυσίδων ανταποκριτών τραπεζών· το ξύρισμα μεσαζόντων εκεί δεν εξασθενεί αμέσως τη λαβή μιας κεντρικής τράπεζας στα εγχώρια χρήματα. 

Αλλά το να αφήνεις τους ανθρώπους να τρέχουν όλο και περισσότερες από τις καθημερινές ζωές τους σε παράλληλες υποδομές είναι άλλο θέμα, επειδή αποκόπτει την ορατότητα και τους μοχλούς από τους οποίους εξαρτώνται οι πολιτικοί.

"Όσο οι τράπεζες ελέγχουν τα χρήματα—συγκεκριμένα, οι κεντρικές τράπεζες ελέγχουν τα χρήματα—τα χρήματα δεν θα αποκεντρωθούν ποτέ", είπε ο Osiadi. "Αυτή τη στιγμή, δεν βλέπω έναν ρεαλιστικό, πολιτικά αποδεκτό τρόπο εξόδου από αυτό. Αυτό που προσπαθούν να κάνουν οι τράπεζες είναι να ψηφιοποιήσουν τα χρήματα έτσι ώστε να παραμείνουν συγκεντρωμένα σε μια νέα μορφή: κάθε naira που ξοδεύετε μπορεί να παρακολουθηθεί από την κεντρική τράπεζα. Αυτό είναι το σημείο των CBDCs [ψηφιακά νομίσματα κεντρικής τράπεζας]· ψηφιοποιούν τα χρήματα, αλλά κυρίως ως μεγαλύτερο εργαλείο ελέγχου."

Τι διακυβεύεται αν λειτουργήσει—ή όχι

Αν τα πειράματα 'πλήρωσε το γαλατά' της Αφρικής πετύχουν, θα μπορούσαν να χτίσουν νέες υποδομές για ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία που τρέχουν δίπλα-δίπλα με παραδοσιακές υποδομές στο οικοσύστημα πληρωμών της ηπείρου. 

Επίσης κάνουν την πολυπλοκότητα γύρω από τα κρυπτονομίσματα να εξαφανίζεται, επιτρέποντας σε οποιονδήποτε να επωφεληθεί από το ξόδεμά του ή να αξιοποιήσει μια αυξανόμενη βάση πελατών crypto-native.

Σήμερα, αυτή η ομάδα μπορεί να μην φαίνεται τεράστια, αλλά οι νέοι που συρρέουν στα κρυπτονομίσματα θα μπορούσαν σύντομα να αποτελέσουν μεγάλο μερίδιο της μαζικής αγοράς που πρέπει να προσεγγίσουν οι έμποροι.

Η επιτυχία θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι χρήστες κρυπτονομισμάτων δεν χρειάζεται ποτέ να αφήσουν την οικονομία token· ξοδεύουν από τα υπόλοιπά τους μέσω καρτών, USSD, checkout πληρωμών ή εφαρμογών εμπόρων. Οι μη ιθαγενείς, συμπεριλαμβανομένων των εμπόρων, μόλις που βλέπουν τα ίδια τα tokens· απλώς παίρνουν αξιόπιστη διευθέτηση σε νομίσματα που κατανοούν. Σε αυτόν τον κόσμο, οι ρυθμιστές αντιμετωπίζουν το κρυπτονόμισμα ως μια άλλη υποδομή πληρωμών για να επιβλέπουν παράλληλα με σχήματα καρτών και διαδρόμους εμβασμάτων.

Ωστόσο, η αποτυχία θα σήμαινε ότι το κρυπτονόμισμα παραμένει αυτό που ήταν: ένα ισχυρό αλλά περιφερειακό σύστημα για τη μετακίνηση και αποθήκευση αξίας· ένα σύστημα για το οποίο ο καθημερινός άτυπος λιανοπωλητής δεν θα χρειαστεί να νοιάζεται, προς απογοήτευση των υιοθετητών κρυπτονομισμάτων.

Η τρέχουσα κοόρτη των startups, στην πραγματικότητα, δοκιμάζει αν το κρυπτονόμισμα μπορεί να περάσει αυτό το χάσμα. Χτίζουν για χρήστες που κερδίζουν και κρατούν ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία αλλά εξακολουθούν να ζουν σε οικονομίες όπου σχεδόν όλα τιμολογούνται σε τοπικό νόμισμα.